İş Kazası Maddi ve Manevi Tazminat Davası (2024 Rehberi) Şartlar ve Süreç

İnşaattan düşme, makineye uzuv (el, parmak) kaptırma, servis aracıyla kaza yapma veya işyerinde kalp krizi geçirme... Türkiye ne yazık ki Avrupa'da iş kazalarında birinci, dünyada ise üçüncü sırada yer almaktadır. Bir iş kazası yaşandığında işverenler genellikle işçiye ufak tefek ödemeler yaparak veya "Bütün masraflarını biz karşıladık, hastaneye biz götürdük" diyerek işçinin yasal haklarını (Maddi ve Manevi Tazminat) aramasını engellemeye çalışırlar. Hatta bazen işten çıkarmakla tehdit ederler.

İstanbul Kartal ve Anadolu Yakası başta olmak üzere Türkiye'nin birçok yerinde yürüttüğümüz yüzlerce İş Kazası Tazminat Davasından edindiğimiz tecrübelerle bu rehberi hazırladık. İş kazası durumunda SGK süreci nasıl işler? Kusur oranı tazminatı nasıl etkiler? Parmak kopması, görme kaybı veya ölümlü iş kazalarında ne kadar tazminat alınır? Tüm bu soruların cevaplarını ve Yargıtay 21. Hukuk Dairesi içtihatlarını aşağıda bulabilirsiniz.

İş Kazası Nedir? (5510 Sayılı Kanun Madde 13)

Sadece fabrikada makine başında olan kazalar iş kazası değildir. 5510 sayılı SGK Kanunu'na göre aşağıdaki durumlardan herhangi birinde yaşanan kaza "İş Kazası" sayılır:

1. İşçinin işyerinde bulunduğu sırada (Öğle molasında, tuvalette veya dinlenme tesisinde dahi olsa),
2. İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle (Müşteriye mal götürürken),
3. İşçinin işveren tarafından görev ile başka bir yere gönderilmesi yüzünden asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
4. Emziren kadın işçinin süt izni zamanlarında,
5. İşçinin, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi (Servis kazaları) sırasında meydana gelen ve işçiyi bedenen veya ruhen engelli hale getiren olaylardır.

Avukatın Notu: İş yerinde kalp krizi geçirilmesi, iş yeri sınırları içindeki intihar vakaları ve şirket aracıyla göreve giderken yapılan trafik kazaları Yargıtay kararlarına göre tartışmasız iş kazasıdır. İşverenin "Kalp hastasıydı zaten, benimle ilgisi yok" demesi onu sorumluluktan kurtarmaz.

İş Kazası Sonrası Yapılması Gerekenler (SGK Süreci)

İş kazası davası açmadan önce atılması gereken bazı hukuki ve idari adımlar vardır:

1. Kazanın Bildirimi: Kaza anında hastaneye "iş kazası" olarak bildirim yapılması hayati önem taşır. Hastane polisine veya doktora olayın işyerinde olduğu mutlaka söylenmelidir. İşverenler genelde "Evde düştüm, merdivenden kaydım de, hastane paranı biz ödeyeceğiz" diyerek SGK'dan olayı gizlemeye çalışırlar. Bu tuzağa düşülmemelidir.
2. SGK Müfettiş İncelemesi: Olay SGK'ya bildirildikten sonra SGK Müfettişleri (Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı) olayı inceler ve olayın bir iş kazası olup olmadığını tespit eder.
3. Maluliyet (İş Göremezlik) Oranının Tespiti: İşçi kazadan sonra hastaneden taburcu olduğunda, vücudunda kalan kalıcı hasarın oranı (Örn: %15 iş gücü kaybı, %30 parmak kopması) SGK Sağlık Kurulu tarafından belirlenir. Bu oran tazminatın bel kemiğidir.

İş Kazasında Talep Edilebilecek Tazminatlar

1. Maddi Tazminat (İş Göremezlik ve Destekten Yoksun Kalma)

• Geçici İş Göremezlik: İşçinin tedavi süresince (raporlu olduğu dönemde) çalışamaması nedeniyle uğradığı maaş kaybıdır (SGK ödenekleri düşülür).
• Sürekli İş Göremezlik (Sakatlık Tazminatı): İşçi kalıcı olarak engelli hale gelmişse (uzuv kaybı vb.), hayatı boyunca bu engelle yaşayacağı ve çalışırken daha fazla efor sarf edeceği (veya hiç çalışamayacağı) için yaşına, maaşına ve sakatlık oranına göre aktüerya uzmanı tarafından devasa bir hesaplama yapılır. (Örn: 25 yaşında bir işçinin kolunu kaybetmesi milyonlarca liralık maddi tazminat doğurur).
• Destekten Yoksun Kalma Tazminatı (Ölüm Halinde): Kaza ölümle sonuçlanmışsa, vefat eden işçinin eşi, çocukları ve bakmakla yükümlü olduğu anne-babası bu tazminatı talep edebilir.

2. Manevi Tazminat

Kazadan dolayı işçinin çektiği bedensel acı, elem ve üzüntüyü bir nebze olsun hafifletmek için istenir. Ölüm halinde işçinin ailesi manevi tazminat talep edebilir. Manevi tazminatın belli bir matematiksel formülü yoktur; hakim olayın ağırlığına, işverenin kusuruna ve tarafların ekonomik durumuna göre takdir yetkisini kullanır.

İşverenin Sorumluluğu ve Kusur Oranı

İşyerinde olan her kazadan işveren %100 sorumlu değildir. İş Sağlığı ve Güvenliği uzmanları (Bilirkişiler) dosya üzerinden bir Kusur Oranı tespiti yapar.

• İşveren baret vermemişse, makinenin sensörü bozuksa, koruyucu bariyer yoksa işveren (Örn: %80) kusurlu bulunur.
• İşçi kendisine verilen bareti bilerek takmamışsa, emniyet kemerini çözmüşse işçiye de (Örn: %20) "Müterafik Kusur" (Birlikte Kusur) verilir. Çıkacak maddi tazminat tutarından, işçinin kusuru oranında indirim yapılır.

Yargıtay Kararları Işığında İş Kazası (Emsal İçtihatlar)

Kaçınılmazlık (Kötü Tesadüf) İlkesi Geçerli Mi?

Yargıtay 21. Hukuk Dairesi: "İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini sadece almakla değil, o tedbirlere işçilerin uyup uymadığını sürekli denetlemekle de yükümlüdür. İşçinin tecrübeli olması veya 'biz baret verdik takmamış' savunması işvereni sorumluluktan kurtarmaz. İşveren, o bareti işçiye zorla taktırmak ve denetlemek zorundadır."

Servis Araçlarında Geçirilen Kazalar

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu: "İşverenin tahsis ettiği servis aracıyla işe gelirken veya işten dönerken yolda meydana gelen trafik kazaları, işverenin kontrol alanı içinde gerçekleştiğinden 5510 sayılı yasa kapsamında açıkça iş kazasıdır. İşçinin bu süreçte uğradığı zararlardan işveren sorumludur."

İşyerinde Kalp Krizi

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi: "İşçinin, işveren tarafından görevlendirildiği yerde çalışırken veya işyeri sınırları içerisindeyken geçirdiği kalp krizi sonucu vefat etmesi, krizin işle ilgili stresten veya bedensel yorgunluktan kaynaklanıp kaynaklanmadığına bakılmaksızın yer ve zaman unsuru gerçekleştiğinden iş kazası kabul edilmelidir."

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

İş kazası tazminat davası kime karşı açılır?

Dava doğrudan işverene (şirkete veya şahıs firmasına) açılır. Eğer işyerinde "Asıl İşveren - Alt İşveren (Taşeron)" ilişkisi varsa (Örn: Taşeron temizlik firması çalışanıysanız ama kaza ana fabrikanın üretim bandında olmuşsa), hem taşeron firmaya hem de ana (asıl) firmaya birlikte (müteselsilen) dava açılır.

İş kazası nedeniyle dava açarsam işten çıkarılır mıyım?

İşçinin anayasal hakkı olan dava açma hakkını kullanması, işveren için haklı fesih sebebi DEĞİLDİR. Eğer işveren "bana dava açtın, seni kovuyorum" diyerek işçiyi çıkarırsa, işçi ayrıca Kıdem, İhbar ve Kötüniyet Tazminatı ile birlikte İşe İade Davası da açabilir.

İş kazası tazminat davası ne kadar sürer?

İş kazası davaları oldukça teknik ve uzun soluklu davalardır. Olayın SGK tarafından tespiti, ceza davasının bekletici mesele yapılması, adli tıp kurumundan kusur ve maluliyet (sakatlık) oranlarının gelmesi, aktüerya hesaplamaları derken dava ortalama 2 ila 4 yıl arasında sürebilmektedir.

Zamanaşımı süresi ne kadardır?

İş kazalarından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında zamanaşımı süresi, kural olarak kazanın gerçekleştiği tarihten (veya kalıcı maluliyetin kesin olarak tespit edildiği/öğrenildiği tarihten) itibaren 10 yıldır. Ancak iş kazası aynı zamanda bir ceza davası konusuysa (Taksirle Yaralama veya Öldürme), uzamış ceza zamanaşımı süreleri uygulanabilir.

Kusurum varsa hiç tazminat alamaz mıyım?

Alabilirsiniz. İş kazalarında %100 işçi kusurlu (Örn: bilerek makinenin içine atlamak veya intihar etmek) olmadığı sürece, işverenin ufacık bir denetim kusuru dahi bulunsa tazminat çıkar. Sadece işçinin kendi kusuru oranında (Örn: %30) çıkacak tazminattan hakkaniyet indirimi yapılır.

---

RS Avukatlık olarak İstanbul Kartal merkezli büromuzda; iş kazası sonucu yaralanan veya uzuv kaybı yaşayan işçiler ile ölümlü iş kazalarında vefat edenlerin geride kalan acılı aileleri için maddi ve manevi tazminat davalarında profesyonel iş avukatı olarak hukuki destek sunmaktayız. Hak ettiğiniz tazminatı hesaplatmak ve hukuki mücadeleyi güvenle başlatmak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.